Ẩm thực Ý trở thành di sản UNESCO

Một suy ngẫm cá nhân từ một chef người Ý đã dành phần lớn sự nghiệp nấu ăn ở ngoài nước Ý

Cristian Marino và ẩm thực Ý tại Maldives

Ngày 10 tháng 12 năm 2025, “Italian cooking, between sustainability and biocultural diversity” được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Đại diện của Nhân loại.

Với tôi, là một chef người Ý đã dành phần lớn đời nghề nghiệp ở ngoài nước Ý, sự công nhận này mang một ý nghĩa riêng.

Tôi sinh ở Milan, lớn lên với mối liên hệ mạnh với Calabria, rồi xây sự nghiệp qua châu Âu, Trung Đông, châu Á, tàu biển và những hòn đảo ở Ấn Độ Dương. Ẩm thực Ý đi cùng tôi qua tất cả những nơi đó.

Đôi khi qua những menu nhà hàng tinh tế. Đôi khi qua một đĩa pasta được nấu cách nước Ý hàng nghìn kilomet. Đôi khi chỉ qua cách chúng tôi tiếp cận nguyên liệu, hospitality và bàn ăn.

Qua nhiều năm, tôi học được rằng ẩm thực Ý rất khó giải thích chỉ bằng công thức.

Tất nhiên kỹ thuật quan trọng. Nguyên liệu quan trọng. Truyền thống vùng miền vô cùng quan trọng. Nhưng phía sau chúng còn có một điều khác.

Đó là thói quen quây quần quanh bàn ăn. Là biết khi nào sự đơn giản đã đủ. Là dùng thứ đang có thay vì lãng phí. Là một công thức được truyền qua gia đình, được điều chỉnh qua năm tháng mà nhiều khi chưa bao giờ thực sự được viết xuống.

Đó cũng là điều khiến sự công nhận của UNESCO đáng chú ý. Đây không phải lễ kỷ niệm cho một món Ý nổi tiếng hay một sản phẩm cụ thể. Nó công nhận một thực hành văn hóa rộng hơn, được xây quanh món ăn, kiến thức, nguyên liệu, gia đình và cộng đồng.

Nấu món Ý ở xa nước Ý

Làm việc ở nước ngoài thay đổi mối quan hệ của bạn với chính nền ẩm thực của mình.

Khi ở Ý, nhiều điều có vẻ bình thường vì chúng hiện diện quanh ta mỗi ngày. Khi rời đi, ta bắt đầu hiểu phần nào là thiết yếu và phần nào chỉ là thói quen.

Ta cũng học được rằng tính nguyên bản không có nghĩa tái tạo nước Ý một cách máy móc.

Nguyên liệu thay đổi. Khách thay đổi. Văn hóa thay đổi. Một chef làm việc ở Indonesia, Romania hay Maldives không thể giả vờ mình đang nấu ở Milan hoặc Calabria.

Thử thách là thích nghi mà không làm mất logic phía sau món ăn.

Tôi được nhắc lại điều này trong một bữa tối Ý tại Maldives vài tháng trước. Chúng tôi làm risotto trong bánh Grana Padano ngay trước mặt khách.

Ý tưởng không đặc biệt phức tạp. Gạo tốt, nước dùng, bơ, phô mai, sự kiên nhẫn và kỹ thuật đúng.

Điều khiến tôi quan tâm là phản ứng quanh bàn.

Khách từ nhiều quốc gia dừng lại xem. Họ đặt câu hỏi. Có người rất quen risotto, có người thì không. Trong vài phút, một cách chế biến rất Ý trở thành điểm kết nối giữa những người đã đến hòn đảo từ những phần hoàn toàn khác nhau của thế giới.

Những trải nghiệm như vậy đã đi theo tôi suốt sự nghiệp.

Chúng nhắc rằng khi nấu ăn ở nước ngoài, chúng ta không chỉ tái tạo món. Chúng ta còn đang giải thích điều gì đó về nơi món ăn đến từ và vì sao nó được làm theo một cách nhất định.

Sự công nhận cũng mang theo trách nhiệm

Việc UNESCO ghi danh là điều nước Ý hoàn toàn có thể tự hào, nhưng tôi nghĩ còn một mặt khác.

Di sản chỉ sống khi nó tiếp tục được thực hành.

Với chef, điều đó nghĩa là hiểu truyền thống trước khi cố tái sáng tạo nó. Nghĩa là tôn trọng nguyên liệu, giải thích cho những cook trẻ vì sao một số phương pháp tồn tại và hiểu rằng sự đơn giản thường cần nhiều kiến thức hơn, không phải ít hơn.

Nó cũng có nghĩa chấp nhận rằng ẩm thực Ý chưa bao giờ hoàn toàn đứng yên.

Ẩm thực vùng miền đã phát triển qua nhu cầu, địa lý, nông nghiệp, di cư và trao đổi. Bảo vệ bản sắc không nên đồng nghĩa đóng băng nó trong thời gian.

Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng với những người làm việc quốc tế.

Sau nhiều năm nấu món Ý ở ngoài nước Ý, tôi ngày càng quan tâm đến điều gì nên giữ nguyên và điều gì có thể phát triển. Đó là câu hỏi tôi vẫn gặp trong bếp chuyên nghiệp hôm nay.

Có lẽ đó là một lý do sự công nhận của UNESCO này có ý nghĩa với tôi.

Nó không thay đổi cách tôi sẽ nấu vào ngày mai. Nó không đột nhiên làm ẩm thực Ý có giá trị hơn ngày hôm trước.

Nhưng nó chính thức công nhận một điều mà nhiều người Ý, cook và gia đình đã hiểu qua nhiều thế hệ: món ăn có thể mang theo ký ức, kiến thức, nơi chốn và bản sắc.

Tôi may mắn được mang một phần nhỏ của truyền thống đó qua nhiều quốc gia và căn bếp.

Tôi hy vọng sẽ tiếp tục làm điều đó với một nguyên tắc ngày càng quan trọng hơn theo kinh nghiệm: tôn trọng điều đến trước mình, hiểu nó cho đúng rồi giữ nó sống.

Đọc thêm từ Journal

Ghi chú bản dịch: Bài viết này được dịch từ bản gốc tiếng Anh với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, sau đó được rà soát về ngôn ngữ và biên tập bằng tiếng Việt. Nếu có khác biệt về ý nghĩa, bản tiếng Anh vẫn là tham chiếu biên tập. Đọc bản gốc tiếng Anh →